CHUYÊN GIA DINH DƯỠNG HƯỚNG DẪN XỬ LÝ CÁC VẤN ĐỀ ĂN UỐNG KHI HÓA TRỊ

Trong quá trình hóa trị, có người vừa ngửi mùi thức ăn đã buồn nôn, có người không thể ăn những món mình từng thích. Khô miệng, đau khi nhai nuốt, tiêu chảy, táo bón hay nhanh no cũng khiến lượng ăn giảm đi. 

Theo ThS.BS Nguyễn Hoàng Lan Phương, khi tư vấn dinh dưỡng cho người bệnh đang hóa trị, cần xác định người bệnh đang ăn được bao nhiêu và vấn đề nào đang cản trở việc ăn uống. Đây là cơ sở để điều chỉnh món ăn, khẩu phần và cách chế biến phù hợp. 

Buồn nôn: chia nhỏ bữa, tránh món có mùi mạnh 

Khi buồn nôn, người bệnh không nên cố ăn hết một bữa lớn. Có thể chia khẩu phần thành nhiều phần nhỏ và ăn vào những thời điểm cảm thấy dễ chịu hơn trong ngày. 

Nếu nhạy cảm với mùi thức ăn, nên tránh món có mùi mạnh hoặc khu vực nấu nướng. Một số người dễ ăn hơn với thức ăn nguội hoặc ở nhiệt độ phòng vì ít tỏa mùi. 

Nước nên uống từng ngụm, rải đều trong ngày. Nếu nôn nhiều, nôn kéo dài hoặc không thể ăn uống, cần báo với bác sĩ để được xử trí kịp thời. 

Chán ăn: ưu tiên giá trị dinh dưỡng trong phần ăn nhỏ 

Khi chỉ ăn được một lượng nhỏ, nên ưu tiên những thực phẩm cung cấp protein và năng lượng như thịt, cá, trứng, sữa, đậu phụ... tùy khẩu vị và khả năng dung nạp. Người bệnh có thể chia nhỏ khẩu phần và tranh thủ ăn vào thời điểm cảm thấy ngon miệng hơn, thay vì cố hoàn thành ba bữa lớn. 

BS Lan Phương lưu ý, nếu chán ăn kéo dài kèm sụt cân, người bệnh cần được đánh giá tình trạng dinh dưỡng để có hướng can thiệp phù hợp. 

Thức ăn đắng, tanh: linh hoạt đổi món 

Hóa trị có thể làm thay đổi vị giác và khứu giác. Thịt có thể trở nên tanh, món quen có vị đắng hoặc nhạt hơn trước. 

Nếu thịt đỏ trở nên khó ăn, có thể thay bằng cá, thịt gia cầm, trứng, sữa, đậu phụ hoặc các nguồn protein khác. Cách nêm nếm và chế biến cũng nên thay đổi theo khẩu vị của người bệnh. 

Vị giác có thể tiếp tục thay đổi trong quá trình điều trị, vì vậy thực đơn cũng cần linh hoạt theo khả năng ăn uống thực tế. 

Khô miệng: chọn món mềm, ẩm, dễ nuốt 

Cơm khô, bánh mì, thịt khô hoặc những món cần nhai nhiều thường khó ăn hơn khi miệng ít nước bọt. Cháo, súp, món hầm mềm hoặc thức ăn có thêm nước, sốt phù hợp thường dễ nhai nuốt hơn. 

Người bệnh nên uống nước từng ngụm trong ngày và giữ vệ sinh răng miệng. Nếu khô miệng kéo dài, ảnh hưởng nhiều đến việc ăn uống, cần trao đổi với bác sĩ. 

Đau hoặc viêm loét miệng: nấu mềm, cắt nhỏ thức ăn 

Khi niêm mạc miệng tổn thương, thực phẩm có thể được nấu mềm, cắt nhỏ hoặc xay tùy khả năng nhai nuốt. 

Nên tạm tránh món cay, quá chua, quá mặn, cứng hoặc giòn vì có thể gây kích thích vùng tổn thương. Một số người dễ ăn hơn với thức ăn mát hoặc ở nhiệt độ phòng. 

Nếu đau nhiều, khó uống nước hoặc vết loét kéo dài, người bệnh cần báo với đội ngũ điều trị. 

Tiêu chảy, táo bón: điều chỉnh nước và chất xơ theo tình trạng 

Theo BS Lan Phương, tiêu chảy và táo bón cần cách điều chỉnh khác nhau, vì vậy không nên áp dụng máy móc lời khuyên “ăn nhiều rau” hoặc “kiêng chất xơ”. 

Khi tiêu chảy, cần chú ý bù nước và lựa chọn thực phẩm dễ dung nạp. Với táo bón, lượng nước, chất xơ và mức độ vận động cần được xem xét theo tình trạng của người bệnh. 

Nếu rối loạn tiêu hóa kéo dài, đi tiêu nhiều lần, không uống đủ nước hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, cần liên hệ bác sĩ để được đánh giá và xử trí. 

Nhanh no: chia nhỏ khẩu phần, ưu tiên giá trị dinh dưỡng 

Với người chỉ ăn vài miếng đã no, nên chia khẩu phần thành những phần nhỏ thay vì cố ăn một bữa lớn. 

Tùy tình trạng, có thể tăng năng lượng và protein trong lượng thức ăn người bệnh vẫn ăn được. Cách bổ sung cần dựa trên tình trạng dinh dưỡng và khả năng dung nạp của từng người. 

Nếu khẩu phần giảm rõ rệt trong nhiều ngày, cân nặng tiếp tục giảm hoặc cơ thể yếu dần, người bệnh nên được đánh giá dinh dưỡng sớm. 

Theo BS Lan Phương, không có một thực đơn chung cho tất cả người bệnh đang hóa trị. Người buồn nôn cần cách ăn khác với người viêm loét miệng; người nhanh no cũng cần điều chỉnh khác với người đang tiêu chảy. 

Tại Chuyên khoa Dinh dưỡng lâm sàng Bernard, bác sĩ đánh giá tình trạng dinh dưỡng, diễn biến cân nặng, khẩu phần, khả năng ăn uống, các triệu chứng đang gặp và quá trình điều trị. Từ đó, kế hoạch dinh dưỡng được cá thể hóa nhằm đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và hỗ trợ duy trì thể trạng trong quá trình điều trị ung thư. 

Người bệnh ung thư cần tư vấn dinh dưỡng phù hợp với tình trạng sức khỏe có thể nhắn tin qua Fanpage Bernard hoặc gọi hotline 0916 39 00 33 | 028 3535 2468 để được chuyên gia dinh dưỡng thuộc Đơn vị Hỗ trợ Bệnh nhân Ung thư (Bernard Cancer Unit) tư vấn, xây dựng kế hoạch dinh dưỡng cá thể hóa và theo dõi khả năng đáp ứng, góp phần cải thiện thể trạng trong quá trình điều trị.