Viêm loét dạ dày: Dấu hiệu, biến chứng và khi nào cần nội soi

Nhiều trường hợp chỉ gây đau âm ỉ hoặc khó tiêu, nhưng một số người gần như không có triệu chứng cho đến khi xuất hiện biến chứng. Nội soi giúp bác sĩ quan sát trực tiếp tổn thương, lấy mẫu sinh thiết khi cần và xây dựng kế hoạch điều trị theo nguyên nhân.

Viêm loét dạ dày là gì?

Trong giao tiếp hằng ngày, cụm từ “viêm loét dạ dày” thường bao gồm nhiều mức độ tổn thương khác nhau của niêm mạc dạ dày. Việc phân biệt đúng giúp người bệnh hiểu vì sao có trường hợp chỉ cần điều trị nội khoa, trong khi trường hợp khác cần sinh thiết hoặc nội soi kiểm tra lại.

Viêm dạ dày

Viêm dạ dày là tình trạng niêm mạc dạ dày có phản ứng viêm. Viêm có thể cấp tính hoặc kéo dài, có thể kèm trợt niêm mạc nhưng chưa nhất thiết hình thành ổ loét sâu. Chẩn đoán viêm dạ dày đôi khi cần kết hợp hình ảnh nội soi với kết quả mô bệnh học.

Loét dạ dày

Loét dạ dày là tổn thương mất niêm mạc sâu hơn, tạo thành một ổ khuyết ở thành dạ dày. Loét dạ dày thuộc nhóm bệnh loét dạ dày - tá tràng và cần được đánh giá nguyên nhân, mức độ, nguy cơ biến chứng cũng như khả năng tổn thương ác tính giả dạng ổ loét.

Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ

Hai nguyên nhân thường gặp nhất của bệnh loét dạ dày - tá tràng là nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) và sử dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs). Ngoài ra còn có một số yếu tố làm tăng nguy cơ hoặc làm chậm quá trình lành ổ loét.

Hai nguyên nhân chính

• Nhiễm H. pylori: vi khuẩn gây viêm niêm mạc kéo dài và làm tăng nguy cơ hình thành ổ loét. Nếu xác định dương tính, người bệnh cần điều trị tiệt trừ theo phác đồ bác sĩ chỉ định.
• NSAIDs: các thuốc như aspirin, ibuprofen, naproxen và một số thuốc giảm đau kháng viêm khác có thể làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, nhất là khi dùng liều cao, kéo dài hoặc phối hợp nhiều thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu.

Các yếu tố liên quan khác

• Tiền sử từng bị loét hoặc xuất huyết tiêu hóa.
• Tuổi cao, nhiều bệnh nền hoặc đang sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông, corticosteroid hay một số thuốc khác làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng kèm NSAIDs.
• Hút thuốc lá có thể làm tăng nguy cơ và làm chậm quá trình lành ổ loét.
• Rượu bia có thể kích thích hoặc làm tổn thương niêm mạc ở một số người, đồng thời làm triệu chứng nặng hơn.
• Các nguyên nhân hiếm hơn như hội chứng tăng tiết acid, bệnh Crohn, thiếu máu cục bộ hoặc bệnh nặng cần chăm sóc hồi sức.

Đồ cay, cà phê hoặc căng thẳng tâm lý hằng ngày không được xem là hai nguyên nhân chính gây loét. Tuy nhiên, chúng có thể làm triệu chứng khó chịu hơn ở một số người. Căng thẳng sinh lý nặng ở người bệnh nguy kịch là tình huống khác và có thể liên quan tổn thương niêm mạc do stress.

Triệu chứng viêm loét dạ dày thường gặp

• Đau, nóng rát hoặc khó chịu vùng thượng vị; cơn đau có thể liên quan bữa ăn nhưng không phải lúc nào cũng theo một quy luật cố định.
• Đầy bụng, ợ hơi, buồn nôn, nhanh no hoặc cảm giác no lâu sau ăn.
• Ăn uống kém, mệt mỏi; đôi khi thiếu máu hoặc sụt cân nếu bệnh kéo dài hay có chảy máu kín đáo.
• Một số người, đặc biệt người cao tuổi hoặc người đang dùng NSAIDs, có thể không có triệu chứng rõ cho đến khi xảy ra biến chứng.

Dấu hiệu cần cấp cứu

Nôn ra máu hoặc chất nôn màu nâu như bã cà phê; đi tiêu phân đen như hắc ín hoặc có máu; đau bụng dữ dội xuất hiện đột ngột và kéo dài; choáng váng, ngất, mạch nhanh hoặc khó thở. Đây có thể là dấu hiệu chảy máu hoặc thủng đường tiêu hóa.

Biến chứng của loét dạ dày

• Xuất huyết tiêu hóa: có thể biểu hiện bằng nôn ra máu, đi tiêu phân đen, thiếu máu, chóng mặt hoặc tụt huyết áp.
• Thủng dạ dày: ổ loét xuyên qua thành dạ dày, gây đau dữ dội và viêm phúc mạc; đây là cấp cứu ngoại khoa.
• Hẹp đường ra dạ dày: phù nề, co thắt hoặc sẹo xơ làm thức ăn khó đi xuống tá tràng, gây nôn sau ăn, nhanh no và sụt cân.
• Ổ loét khó lành hoặc tái phát: cần đánh giá việc tuân thủ điều trị, H. pylori, thuốc đang dùng và các nguyên nhân ít gặp khác.

Khi nào viêm loét dạ dày cần nội soi?

Không phải mọi trường hợp khó tiêu đều cần nội soi ngay. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tuổi, thời gian mắc bệnh, triệu chứng cảnh báo, thuốc đang sử dụng, tiền sử cá nhân và gia đình. Nội soi thường được xem xét khi có một hoặc nhiều tình huống sau:

• Nôn ra máu, đi tiêu phân đen, thiếu máu hoặc nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa.
• Sụt cân không chủ ý, nuốt nghẹn, nôn kéo dài, ăn nhanh no rõ rệt hoặc đau tăng dần.
• Triệu chứng mới xuất hiện ở người lớn tuổi hoặc người có yếu tố nguy cơ ung thư đường tiêu hóa trên.
• Đau hoặc khó tiêu kéo dài, tái phát hay không cải thiện sau điều trị phù hợp.
• Đang dùng NSAIDs, aspirin, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông và có triệu chứng nghi ngờ tổn thương tiêu hóa.
• Cần đánh giá trực tiếp ổ loét, lấy sinh thiết hoặc kiểm tra quá trình lành sau điều trị.

Vì sao ổ loét dạ dày cần được sinh thiết?

Một số ung thư dạ dày giai đoạn sớm có thể biểu hiện giống ổ loét lành tính. Vì vậy, khi phát hiện ổ loét dạ dày, bác sĩ thường đánh giá kỹ hình thái, kích thước, vị trí, bờ và đáy ổ loét; đồng thời lấy nhiều mẫu sinh thiết phù hợp nếu điều kiện an toàn cho phép.

Nếu không thể sinh thiết ngay, chẳng hạn do nguy cơ chảy máu hoặc tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định nội soi lại sớm. Trường hợp ổ loét không lành, hình ảnh còn nghi ngờ hoặc kết quả mô bệnh học chưa phù hợp với hình ảnh nội soi cần được sinh thiết lại và đánh giá chuyên sâu.

Nội soi kiểm tra lại sau điều trị

Ổ loét dạ dày thường được nội soi đánh giá lại sau khi đã điều trị thích hợp. Một số tiêu chuẩn chất lượng nội soi khuyến nghị mốc khoảng 6–8 tuần để xác nhận ổ loét lành và hạn chế bỏ sót tổn thương ác tính. Thời điểm thực tế có thể thay đổi theo kích thước ổ loét, kết quả sinh thiết, triệu chứng và đánh giá của bác sĩ.

Chẩn đoán viêm loét dạ dày như thế nào?

• Khai thác triệu chứng, tiền sử loét hoặc xuất huyết, thuốc đang sử dụng và yếu tố nguy cơ.
• Xét nghiệm H. pylori bằng test hơi thở, kháng nguyên trong phân hoặc xét nghiệm trên mẫu sinh thiết, tùy tình huống lâm sàng.
• Nội soi đường tiêu hóa trên để quan sát thực quản, dạ dày và tá tràng; ghi nhận đầy đủ đặc điểm tổn thương và lấy mẫu sinh thiết khi có chỉ định.
• Xét nghiệm máu khi nghi ngờ thiếu máu, mất máu hoặc cần đánh giá bệnh nền.
• Các thăm dò khác được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ biến chứng hoặc nguyên nhân ngoài dạ dày.

Nội soi chuẩn Nhật tại Bernard 

Tại Bernard Healthcare, nội soi dạ dày được thực hiện theo hướng quan sát có hệ thống, kết hợp công nghệ tăng cường hình ảnh và đánh giá mô bệnh học khi cần. Mục tiêu là nhận diện tổn thương, mô tả đầy đủ đặc điểm ổ loét và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp cho từng người bệnh.

• Hệ thống nội soi Fujifilm BL-7000 với BLI, LCI và nội soi phóng đại hỗ trợ làm rõ thay đổi màu sắc, bề mặt và cấu trúc vi mạch của niêm mạc.
• Quy trình nội soi đường tiêu hóa trên được thực hiện đủ thời gian, quan sát có hệ thống toàn bộ thực quản, dạ dày và tá tràng, đồng thời lưu trữ hình ảnh theo quy trình chuyên môn.
• Sinh thiết được lấy tại vị trí phù hợp dựa trên hình ảnh tổn thương; mẫu được gửi giải phẫu bệnh để phân biệt tổn thương viêm, loét lành tính và tổn thương nghi ngờ ác tính.
• Nội soi có tiền mê được thực hiện theo chỉ định sau khi sàng lọc, giúp giảm khó chịu; người bệnh được theo dõi an toàn trong và sau thủ thuật.
• Có cơ chế kiểm tra chéo hoặc hội chẩn với Bệnh viện Trung ương Kyoto Min-iren, Nhật Bản theo quy trình chuyên môn của Bernard.

ĐẶT LỊCH NỘI SOI - TƯ VẤN CHUYÊN KHOA TIÊU HÓA
Hotline: (028) 3535 2468  |  Website: bernard.vn