Loạn sản niêm mạc dạ dày: Tổn thương tiền ung thư cần được đánh giá đúng

Loạn sản thường không gây triệu chứng đặc hiệu và có thể chỉ được phát hiện khi nội soi kết hợp sinh thiết. Việc xử trí không chỉ dựa vào “độ thấp” hay “độ cao”, mà còn phụ thuộc tổn thương có nhìn thấy rõ trên nội soi hay không, hình thái tổn thương, kết quả giải phẫu bệnh và nguy cơ của từng người bệnh.

Loạn sản niêm mạc dạ dày là gì?

Loạn sản (dysplasia) là sự thay đổi bất thường về hình dạng, kích thước và cách sắp xếp của tế bào niêm mạc dạ dày. Các tế bào đã có đặc điểm tiền ác tính nhưng vẫn còn khu trú trong lớp biểu mô, chưa xâm lấn vào mô bên dưới.

Trong con đường hình thành ung thư dạ dày týp ruột, loạn sản thường xuất hiện sau quá trình viêm mạn tính, teo niêm mạc và chuyển sản ruột. Tuy vậy, không phải mọi ung thư dạ dày đều phát triển theo chuỗi này, và không phải mọi trường hợp loạn sản đều tiến triển thành ung thư.

Hai mức độ loạn sản thường gặp

• Loạn sản độ thấp (low-grade dysplasia): tế bào có biến đổi bất thường nhưng mức độ còn hạn chế hơn. Nguy cơ thấp hơn loạn sản độ cao, song vẫn cần xác nhận chẩn đoán và quản lý đúng.
• Loạn sản độ cao (high-grade dysplasia): tế bào có mức độ bất thường rõ rệt hơn, nguy cơ liên quan đến ung thư biểu mô tại chỗ hoặc ung thư rất sớm cao hơn, vì vậy cần được đánh giá và xử trí sớm.

Loạn sản dạ dày nguy hiểm đến mức nào?

Mức độ nguy cơ khác nhau đáng kể giữa loạn sản độ thấp và loạn sản độ cao. Trong một nghiên cứu đoàn hệ tại Hà Lan, tỷ lệ ung thư dạ dày được chẩn đoán hằng năm trong 5 năm sau kết quả loạn sản nhẹ đến trung bình khoảng 0,6%, trong khi nhóm loạn sản nặng khoảng 6%. Đây là số liệu ở cấp độ quần thể và sử dụng hệ thống phân loại cũ; không nên dùng để dự đoán chính xác nguy cơ của từng cá nhân.

Một điểm cần lưu ý là mẫu sinh thiết chỉ phản ánh một phần nhỏ của tổn thương. Ở một số trường hợp, kết quả sau khi cắt trọn tổn thương có thể cho thấy mức độ nặng hơn so với mẫu sinh thiết ban đầu. Vì vậy, tổn thương loạn sản nhìn thấy rõ trên nội soi thường cần được đánh giá để điều trị qua nội soi, thay vì chỉ theo dõi bằng sinh thiết lặp lại.

• Thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng đặc hiệu.
• Có thể tồn tại đồng thời với tổn thương nặng hơn chưa được nhận diện ở lần nội soi trước.
• Sau điều trị, người bệnh vẫn có nguy cơ xuất hiện tổn thương mới ở vị trí khác trên nền niêm mạc dạ dày có nguy cơ.

Nguyên nhân và yếu tố làm tăng nguy cơ

Loạn sản thường hình thành trên nền niêm mạc dạ dày bị tổn thương kéo dài. Những yếu tố thường được xem xét gồm:

• Nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) kéo dài.
• Viêm teo niêm mạc dạ dày hoặc chuyển sản ruột dạ dày.
• Tiền sử gia đình, đặc biệt người thân bậc một mắc ung thư dạ dày.
• Hút thuốc lá.
• Chế độ ăn nhiều muối, thực phẩm hun khói, ướp mặn hoặc chế biến sẵn.
• Tuổi cao và một số tình trạng làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày theo đánh giá của bác sĩ.

Loạn sản niêm mạc dạ dày có triệu chứng không?

Phần lớn người có loạn sản không xuất hiện triệu chứng riêng biệt. Đầy bụng, khó tiêu, nóng rát thượng vị hoặc ợ chua đều là các biểu hiện không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiêu hóa khác.

Người bệnh nên đi khám sớm khi có các dấu hiệu cảnh báo như sụt cân không chủ ý, thiếu máu không rõ nguyên nhân, nôn kéo dài, nôn ra máu, đi tiêu phân đen, nuốt nghẹn hoặc đau bụng kéo dài. Những dấu hiệu này không khẳng định loạn sản nhưng cần được đánh giá để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng.

Chẩn đoán loạn sản niêm mạc dạ dày như thế nào?

Nội soi chất lượng cao

Bác sĩ quan sát toàn bộ niêm mạc dạ dày bằng nội soi độ phân giải cao. Các công nghệ tăng cường hình ảnh như BLI, LCI hoặc nội soi phóng đại hỗ trợ nhận diện sự thay đổi về màu sắc, bề mặt niêm mạc, cấu trúc vi mạch và ranh giới tổn thương.

Sinh thiết định hướng và đánh giá niêm mạc nền

Mẫu sinh thiết được lấy tại vị trí nghi ngờ để xác định bản chất tổn thương. Khi cần đánh giá mức độ viêm teo hoặc chuyển sản ruột của niêm mạc nền, MAPS III khuyến nghị lấy mẫu từ vùng hang vị/góc bờ cong nhỏ và thân vị, ghi nhãn riêng theo vị trí; các vùng bất thường được sinh thiết định hướng.

Giải phẫu bệnh

Giải phẫu bệnh là cơ sở xác định có loạn sản hay không và phân loại mức độ. Hướng dẫn MAPS III 2025 đề xuất mẫu sinh thiết có loạn sản nên được xem xét bởi bác sĩ giải phẫu bệnh có kinh nghiệm về bệnh lý tiêu hóa, đặc biệt khi kết quả chưa phù hợp với hình ảnh nội soi hoặc có loạn sản độ cao.

Theo dõi và xử trí loạn sản dạ dày

Hướng xử trí phụ thuộc quan trọng vào việc tổn thương có nhìn thấy được trên nội soi hay không.

Khi nội soi nhìn thấy rõ tổn thương

Tổn thương nhìn thấy rõ, có kết quả loạn sản độ thấp hoặc độ cao, cần được đánh giá giai đoạn và xem xét cắt qua nội soi. ESD (cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi) là phương pháp được ưu tiên cho phần lớn tổn thương tân sinh nông ở dạ dày vì có thể lấy trọn tổn thương thành một khối và đánh giá mô bệnh học đầy đủ. Một số tổn thương nhỏ, hình thái phù hợp có thể được xử trí bằng EMR theo chỉ định của bác sĩ.

Việc lựa chọn ESD, EMR, phẫu thuật hoặc phương án khác còn phụ thuộc kích thước, hình thái, vị trí, dấu hiệu loét, độ sâu nghi ngờ, kết quả mô bệnh học, tuổi và bệnh nền của người bệnh.

Khi sinh thiết có loạn sản nhưng nội soi chưa thấy tổn thương

Người bệnh cần được nội soi đánh giá lại sớm tại cơ sở có kinh nghiệm, sử dụng nội soi độ phân giải cao kết hợp tăng cường hình ảnh. Đồng thời, bác sĩ đánh giá tình trạng tiền ung thư của niêm mạc nền và kiểm tra H. pylori nếu chưa thực hiện.

Nếu sau nội soi chất lượng cao vẫn không thấy tổn thương tương ứng, MAPS III 2025 đề xuất nội soi lại sau 6 tháng đối với loạn sản độ cao và sau 12 tháng đối với loạn sản độ thấp hoặc trường hợp chưa xác định chắc chắn loạn sản. Mốc theo dõi thực tế có thể được điều chỉnh theo tình trạng từng người bệnh.

Điều trị H. pylori và kiểm soát yếu tố nguy cơ

Nếu có H. pylori, người bệnh cần điều trị tiệt trừ theo phác đồ bác sĩ chỉ định và kiểm tra lại để xác nhận đã tiệt trừ thành công. Bên cạnh đó, nên ngưng hút thuốc, hạn chế thức ăn quá mặn hoặc chế biến sẵn, duy trì chế độ ăn cân bằng và tái khám đúng hẹn.

Nội soi chuẩn Nhật tại Bernard - Đánh giá kỹ tổn thương tiền ung thư dạ dày

Tại Bernard Healthcare, quá trình đánh giá tổn thương loạn sản được xây dựng theo hướng quan sát có hệ thống, phối hợp hình ảnh nội soi và giải phẫu bệnh, từ đó cá nhân hóa kế hoạch xử trí cho từng người bệnh.

• Hệ thống nội soi Fujifilm BL-7000 với các chế độ BLI, LCI và nội soi phóng đại hỗ trợ làm rõ ranh giới, bề mặt và cấu trúc vi mạch của tổn thương.
• Quan sát kỹ, đủ thời gian và lưu trữ hình ảnh có hệ thống theo quy trình chuyên môn.
• Sinh thiết định hướng tại vị trí nghi ngờ; đánh giá niêm mạc nền khi có chỉ định.
• Phối hợp bác sĩ nội soi, bác sĩ giải phẫu bệnh và các chuyên khoa liên quan trong trường hợp cần hội chẩn.
• Có cơ chế kiểm tra chéo/hội chẩn hình ảnh với Kyoto Min-iren, Nhật Bản theo quy trình chuyên môn của Bernard.
• Kế hoạch theo dõi hoặc can thiệp được xây dựng dựa trên mức độ loạn sản, hình thái tổn thương và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

ĐẶT LỊCH NỘI SOI – TƯ VẤN CHUYÊN KHOA TIÊU HÓA
Hotline: (028) 3535 2468  |  Website: bernard.vn